Flest okkar þekkjum það að leita til Guðs þegar á móti blæs. Þegar sorgin knýr dyra, þegar veikindi herja á eða þegar framtíðin virðist þokukennd og óviss, þá lyftum við höndum í bæn og biðjum um styrk, huggun og leiðsögn. Þetta er eðlilegt og fallegt. Neyðin kennir naktri konu að spinna, segir máltækið, og neyðin kennir okkur líka að biðja. En hvað gerist þegar neyðin hverfur? Þegar sólin skín á ný, þegar heilsan er góð, börnin hraust, vinnan gefandi og hjartað létt? Þá hættir mörgum til að gleyma. Bænin verður sjaldgæfari, þögnin sem við áður fylltum með samtali við Guð fyllist nú af öðrum hljóðum og heilagur andi, sem við áköllum svo innilega í myrkrinu, verður eins og gestur sem við bjóðum aðeins heim þegar húsið er í rúst.
Þó er það einmitt í gleðinni sem sálin á hvað mest erindi við andann.
Hugsum okkur augnablik þegar allt gengur upp. Við finnum fyrir léttleika, þakklæti, jafnvel stolti. Og í þessari tilfinningu leynist ákveðin hætta, hljóðlát og lúmsk: sú freisting að eigna okkur sjálfum alla velgengnina. Við hugsum: „Ég lagði hart að mér, ég tók réttar ákvarðanir, ég átti þetta skilið.“ Ekkert af þessu er endilega rangt. En þegar við minnumst heilags anda í miðri gleðinni breytist sjónarhornið. Við sjáum að dugnaðurinn var gjöf, að tækifærin komu til okkar eftir leiðum sem við réðum ekki, að heilsan sem gerði okkur kleift að vinna var ekki okkar eigin smíð. Þakklætið dýpkar og breytist úr sjálfsánægju í auðmýkt. Og auðmýktin er sá jarðvegur sem gleðin þarf til að verða varanleg fremur en augnabliksvíma. (Sbr. 5Mós 8:10–18.)
Það er líka nokkuð sem gerist í hjartanu þegar við deilum gleði okkar með Guði. Gleði sem geymd er ein í brjósti er eins og ljós undir mælikeri; hún lýsir aðeins okkur sjálfum og dvínar fljótt (sbr. Matt 5:15–16). En gleði sem borin er fram í þakkargjörð verður að einhverju stærra. Hún tengir okkur við upprunann, við þá uppsprettu sem allt gott flæðir frá (sbr. Jak 1:17). Páll postuli hvetur okkur: „Verið ætíð glöð. Biðjið án afláts. Þakkið alla hluti“ (1Þess 5:16–18). Orðin eru ekki aðeins hughreysting fyrir hina sorgmæddu heldur ekki síður leiðbeining fyrir hina glöðu. Að þakka í gleðinni er að viðurkenna að við erum ekki ein í henni, að það er einhver sem gleðst með okkur, sem tók þátt í að færa okkur það sem við nú njótum.
Heilagur andi er í kristinni trú kallaður huggarinn. Í Jóhannesarguðspjalli er hann nefndur hjálparinn (Jóh 14:16–17, 26). En hann er meira en það. Hann er líka sá sem glæðir, sá sem andar lífi í það sem er. Ávöxtur hans er „kærleiki, gleði, friður, langlyndi, gæska, góðvild, trúmennska, hógværð og sjálfsagi“ (Gal 5:22–23). Takið eftir að gleðin er þar á meðal. Gleðin er ávöxtur andans. Þegar við erum glöð og allt gengur vel erum við því ekki fjarri andanum heldur í miðri starfsemi hans. Að muna eftir honum í slíku augnabliki er einfaldlega að nefna það sem er að gerast, að opna augun fyrir því að gleðin sjálf er vitnisburður um nærveru hans. Það er eins og að ganga í fallegum garði og muna eftir garðyrkjumanninum.
Fyrir sálina er þessi minning næring. Sálin er ekki gerð til að lifa aðeins á neyðarbænum, rétt eins og líkaminn lifir ekki aðeins á lyfjum sem tekin eru þegar hann veikist. Sálin þarf daglega næringu og sú næring er sambandið við Guð í hversdeginum, í hinu venjulega og hinu góða. Þegar við venjum okkur á að hvísla þakkarorð til andans yfir morgunkaffinu, við fallegt sólarlag, þegar barn hlær eða þegar vinur hringir, þá byggjum við upp andlegan forða. Og þegar erfiðleikarnir koma, eins og þeir gera alltaf, þá þurfum við ekki að hefja samtalið frá grunni. Við þekkjum röddina. Við þekkjum leiðina. Trúin sem aðeins er iðkuð í stormi verður brothætt; trúin sem einnig er iðkuð í logni verður djúpt rótfest tré.
Fyrir hjartað er þetta jafnvægi. Hjarta sem aðeins leitar til Guðs í þrengingum lærir smám saman að tengja Guð við sársauka. Ómeðvitað byrjar það að hugsa um trúna sem eitthvað dapurlegt, þungt, tengt sorg og ótta. En hjarta sem lærir að leita til andans líka í gleðinni uppgötvar að Guð er ekki aðeins huggari í myrkri heldur einnig gleðigjafi í ljósi, að trúin er ekki byrði heldur dans. Þetta hjarta verður heilt. Það skiptir ekki lífinu í tvennt, í hið trúarlega og hið veraldlega, heldur sér andann að verki í öllu, jafnt í kirkjunni sem í eldhúsinu, jafnt í bæninni sem í hlátrinum.
Og þá er hitt: að muna eftir andanum í gleðinni verndar gleðina sjálfa. Velgengni getur verið villugjörn. Hún getur gert okkur hrokafull, kærulaus, blind á þarfir annarra. Hversu oft höfum við séð fólk, sem allt gekk í haginn, glata sjálfu sér á leiðinni? Heilagur andi minnir okkur, mitt í meðbyrnum, á hver við erum og hverjum við tilheyrum. Hann hvíslar: „Þetta er gjöf, farðu vel með hana; þetta er blessun, deildu henni.“ Þannig verður velgengnin ekki að gildru heldur að köllun. Við verðum ekki aðeins þiggjendur heldur farvegir og gleðin margfaldast þegar hún streymir áfram til annarra.
Hvernig gerum við þetta í reynd? Ekki þarf mikið til. Augnabliks þögn áður en við setjumst að góðri máltíð. Þakkarorð þegar dagur hefur verið góður, ekki aðeins þegar hann hefur verið erfiður. Að staldra við þegar hláturinn fyllir húsið og segja í hljóði: „Takk, þú ert hér.“ Að biðja fyrir þeim sem eiga ekki það sem við eigum, einmitt þegar við njótum þess sem mest. Þetta eru litlar athafnir en þær halda dyrunum opnum. Og andinn, sem knýr ekki dyra með látum heldur bíður hljóður, gengur inn þar sem honum er boðið.
Því þegar allt kemur til alls er þetta spurning um samband, ekki um skyldu. Við bjóðum ekki vinum okkar aðeins heim þegar við þurfum hjálp við að flytja. Við bjóðum þeim líka í afmælið, í brúðkaupið, í kvöldverð bara af því að við viljum hafa þá nálægt. Heilagur andi þráir að vera með okkur í afmælinu. Hann þráir að sitja við borðið þegar glösin eru lyft og hjörtun eru létt. Og sálin, sem lærir að bjóða honum þangað, uppgötvar að gleðin verður dýpri, hjartað rýmra og lífið allt ein samfelld bæn, jafnt í sól sem í skugga.
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta