Þögnin um það dýrmætasta
Við tölum fúslega um flest sem okkur þykir vænt um. Við segjum frá börnunum okkar, liðinu sem við höldum með, tónlistinni sem við hlustum á og ferðalaginu sem við hlökkum til. En þegar kemur að Guði þagna margir. Ekki af því að trúin sé lítil, heldur af því að hún er stór og þeim dýrmæt.
Það er til fólk sem biður á hverju kvöldi en myndi aldrei segja frá því. Fólk sem finnur þakklætið streyma um brjóstið við sólarupprás, eða þegar barn fæðist, og langar að segja „Guði sé lof“ af öllu hjarta, en kyngir orðunum. Fólk sem situr aftast í kirkjunni og vonar að enginn sem það þekkir sjái það þar.
Þetta er ekki trúleysi. Þetta er falin trú. Og hún er miklu algengari en við höldum, bæði meðal unglinga sem óttast að verða að athlægi í skólanum og meðal eldra fólks sem lærði snemma að trúin væri einkamál sem maður bæri ekki á torg.
Hvaðan kemur óttinn?
Óttinn er skiljanlegur. Við erum sköpuð til að tilheyra hópi, og fátt svíður meira en að vera hafður að háði eða settur til hliðar. Sá sem segir upphátt að hann elski Guð tekur áhættu. Hann sýnir það sem honum er helgast og veit ekki hvort því verður tekið með virðingu eða glotti.
Í okkar samfélagi er þessi áhætta raunveruleg. Íslendingar eru hlédræg þjóð í trúmálum. Við berum trúna hljóðlega, eins og hún sé of persónuleg til að nefna hana. Sá sem talar opinskátt um Guð fær stundum að heyra að hann sé barnalegur, gamaldags eða hafi „farið yfir um“. Sumir spyrja jafnvel hvort allt sé í lagi heima.
Og óttinn þarf ekki einu sinni að hafa ræst til að stjórna okkur. Oftast hefur enginn hæðst að okkur. Við höfum aðeins séð hvernig talað er um aðra, og það dugði til að við lærðum að þegja.
Þess vegna lærum við að fela. Við segjum „sem betur fer“ þegar við meinum „Guði sé lof“. Við segjum „ég hugsa til þín“ þegar við meinum „ég bið fyrir þér“. Við þýðum trúna okkar yfir á hlutlaust mál svo að enginn hrökkvi við. Smám saman verður þýðingin að vana, og vaninn að þögn.
Það merkilega er að sami ótti býr í okkur þegar kemur að öðrum djúpum tilfinningum. Mörgum reynist erfitt að segja „ég elska þig“ við foreldra sína eða vini. Það sem skiptir okkur mestu máli er oft það sem við eigum erfiðast með að segja.
Óttinn við merkimiðann
Svo er annar ótti sem er sérstakur fyrir trúna: óttinn við að vera settur í hóp. Margir hugsa: Ef ég segi að ég elski Jesú, heldur fólk þá að ég sé orðinn ofurtrúaður? Að ég sé genginn í hvítasunnusöfnuð eða einhvern sértrúarhóp? Að ég fari bráðum að predika yfir fólki í kaffitímanum?
Hér þarf að segja tvennt, og hvort tveggja af virðingu.
Í fyrra lagi: Það er ekkert að því að lofa Guð hátt og af gleði. Í hvítasunnukirkjum og öðrum söfnuðum þar sem fólk syngur, lyftir höndum og talar frjálslega um trú sína er fólk sem elskar Guð í einlægni. Það á ekki skilið að nafn þess sé notað sem grýla á aðra. Þegar við hræðumst að „líkjast þeim“ höfum við í raun tekið undir dóminn sem við óttumst sjálf.
Í öðru lagi: Ástin á Guði á sér ekki eitt form. Þú þarft ekki að breyta um persónuleika til að mega sýna hana. Hlédræg kona sem kveikir á kerti og signir sig í kyrrþey lofar Guð jafn sannarlega og sá sem syngur fullum hálsi. Trúin tekur á sig lit þess sem ber hana. Sumir lofa með söng, aðrir með þögn, enn aðrir með verkum sínum.
Sama á við á hinn veginn. Sá sem finnur gleðina ólga í sér og langar að syngja hátt þarf ekki að halda aftur af sér til að teljast „eðlilegur“. Hvorki hin hljóðláta né hin háværa trú þarf að biðjast afsökunar á sjálfri sér. Það eina sem skiptir máli er að hún sé sönn.
Vandinn er því ekki að til séu ólíkar leiðir. Vandinn er að við höfum látið merkimiðana ráða. Við þorum ekki að sýna neitt af ótta við að það verði túlkað sem allt.
Hvað kostar þögnin?
Þögnin virðist örugg, en hún er ekki ókeypis. Ást sem aldrei fær að sjást þrengir að þeim sem ber hana. Sá sem felur trú sína lifir tvöföldu lífi í smáum stíl: einn maður inni í sér og annar út á við. Það þreytir, og það gerir fólk einmana.
Hugsaðu þér hjón sem elskuðust heitt en þyrðu aldrei að láta sjá sig saman. Við myndum segja að eitthvað vantaði í slíka ást. Ekki af því að hún væri ósönn, heldur af því að hún fengi ekki að anda.
Og hér er það sem fæstir vita: Við hliðina á þér situr oft önnur manneskja sem felur nákvæmlega það sama. Tveir vinnufélagar geta setið saman í tuttugu ár og hvorugur vitað að hinn biður. Hvor um sig heldur að hann sé einn. Þögn annars styrkir þögn hins.
Þögnin kostar líka þau sem á eftir koma. Ungt fólk sem aldrei heyrir fullorðna tala eðlilega um Guð dregur þá ályktun að trú sé eitthvað sem maður skammast sín fyrir. Það erfir ekki trúna heldur feimnina við hana.
Jesús sagði að enginn kveiki ljós og setji það undir mæliker. Ljósið er sett á ljósastiku svo að það lýsi öllum í húsinu. Ljós sem er falið slokknar ekki endilega, en það lýsir engum. Og heimurinn okkar hefur sjaldan haft meiri þörf fyrir ljós en einmitt núna.

Að þora
Hvað er þá til ráða? Ekki að allir fari að hrópa á torgum. Hugrekki í trúnni snýst ekki um hávaða. Það snýst um heilindi: að vera sama manneskjan að innan og utan.
Það má byrja smátt. Að segja „Guði sé lof“ og meina það. Að svara heiðarlega þegar einhver spyr hvað hafi haldið þér uppi á erfiðum tíma. Að segja við vin í sorg: „Ég bið fyrir þér.“ Að signa sig við matarborðið án þess að líta fyrst í kringum sig. Hvert slíkt augnablik er lítil játning, og hún verður auðveldari í hvert sinn.
Enginn þarf að útskýra trú sína eða verja hana í löngu máli. Oft nægir ein setning, sögð blátt áfram og án afsökunar. Það þarf ekki meira til. Og ef einhver glottir, þá er það allt í lagi. Glottið líður hjá en heilindin sitja eftir.
Það hjálpar að muna að sá sem dæmir segir meira um sjálfan sig en um þig. Háðið sprettur oftast af óöryggi eða vanþekkingu, sjaldan af illvilja. Og reynslan sýnir að flestir bregðast betur við en við óttuðumst. Einlægni vekur virðingu, líka hjá þeim sem trúa ekki sjálfir. Fólk finnur muninn á þeim sem vill troða trú upp á aðra og þeim sem einfaldlega segir satt um það sem hann elskar.
Davíðssálmar geyma lofgjörð af öllu tagi: hvíslaða í neyð, sungna í gleði og andvarpaða í þreytu. Þar er rúm fyrir okkur öll, eins og við erum.
Því þetta snýst um ást, og ást vill sjást. Enginn skammast sín fyrir að elska barnið sitt, þótt aðrir eigi önnur börn eða engin. Hvers vegna ættum við þá að skammast okkar fyrir að elska þann sem gaf okkur lífið?
Guð þarfnast ekki lofs okkar. Það erum við sem þörfnumst þess að lofa. Þakklæti sem fær orð verður dýpra, og gleði sem er deilt verður meiri.
Ef þú hefur falið ást þína á Guði er þér óhætt að vita þetta: Það er ekkert skrítið við þig, og fleiri en þig grunar eru í sömu sporum. Þú mátt elska upphátt. Kannski er einhver nálægt þér sem bíður einmitt eftir því að einhver þori fyrstur.
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta