„Leyfið börnunum að koma til mín, varnið þeim eigi því að slíkra er Guðs ríki.“ — Markúsarguðspjall 10:14
Það eru kveðjur sem fólk geymir alla ævi. Síðasta handtakið. Koss á enni. Orð sem hvíslað var svo lágt að enginn annar heyrði. Og svo eru kveðjurnar sem fengu aldrei að verða. Þær eiga líka sinn stað í minningunni, þótt þar sé engin stund til að rifja upp. Aðeins óskin um að hafa fengið að vera með.
Barn stendur frammi fyrir missi. Einhver sem tilheyrði heimi þess er dáinn. Rödd sem það þekkti heyrist ekki framar. Hendur sem héldu utan um það verða ekki réttar fram aftur. Fullorðna fólkið talar saman, ákveður, undirbýr og fer. Barnið verður eftir.
„Þetta er of erfitt fyrir þig.“
Þessi orð eru oftast sögð af kærleika. Sá sem segir þau vill hlífa barninu við einhverju sársaukafullu, halda skelfingu dauðans frá því örlitlu lengur. En ástvinurinn er þegar dáinn. Við tökum þann veruleika ekki frá barninu með því að halda því fjarri kveðjunni.
Við þurfum því að spyrja okkur af einlægni: Hlustum við á barnið áður en við ákveðum hvað það þolir?
Barn skilur ekki allt sem fullorðið fólk skilur. Það þarf heldur ekki að skilja allt til að elska djúpt. Tengsl þess við hinn látna áttu sér eigið líf: ákveðinn stól, sameiginlegan hlátur, gönguferð, einkabrandara, hönd sem leitaði sjálfkrafa í aðra hönd. Þegar sú manneskja deyr missir barnið eitthvað sem enginn annar átti með alveg sama hætti.
Þess vegna skiptir ósk þess um að kveðja máli.
Hjá sumum lifir sársaukinn yfir útilokuninni lengi við hlið sorgarinnar. Minningin um að hafa beðið og fengið nei verður hluti af missinum. Börn sem ekki fengu að velja hvort þau tækju þátt í útför hafa lýst miklum sárindum vegna þess, þótt fullorðna fólkið hafi ætlað að vernda þau.
Örið hefur ekki alltaf mörg orð. Stundum rúmast það í einni setningu: „Ég vildi líka fá að kveðja.“
Í þeirri setningu býr svo margt. Söknuður eftir hinum látna. Ósk um að hafa fengið að leggja blóm hjá honum. Þörf fyrir að hafa verið talið með. Og spurningin um hvers vegna rödd barnsins náði ekki í gegnum sorg fullorðna fólksins.
Enginn getur sagt fyrir um hvaða spor ein slík ákvörðun skilur eftir hjá hverju barni. Börn eru ólík og aðstæður fjölskyldna sömuleiðis. En við eigum að taka þessi sárindi alvarlega þegar þau eru orðuð, jafnvel mörgum árum síðar. Sá sem segir loks frá því sem hann missti af þarf að fá áheyrn. „Við ætluðum þér vel“ lýsir ásetningi okkar. Það svarar ekki öllu sem barnið upplifði.
Í frásögn Markúsar hindra fullorðnir menn börn í að komast til Jesú. Þegar hann sér það sárnar honum. Hann kallar börnin til sín og tekur þau sér í faðm. Frásögnin fjallar um móttöku barna og blessun þeirra. Í henni sé ég líka áminningu til okkar: Við þurfum að gæta þess hvernig við beitum valdinu sem við höfum yfir aðgangi barna, þátttöku þeirra og rödd.
Það er auðvelt að tala um hag barns. Erfiðara er stundum að setjast hjá því og heyra svar sem við bjuggumst ekki við.
„Mig langar að koma.“
Þá skiptir máli að gefa sér tíma. Útskýra með orðum sem barnið skilur hvað muni gerast og hver verði hjá því. Hlusta á spurningar þess. Ósk um að vera við útför þarf ekki að fela í sér ósk um að sjá hinn látna. Barnið þarf að fá svigrúm til að velja, hafna og skipta um skoðun, án þrýstings um að sýna hugrekki eða þóknast öðrum.
Virðing fyrir óskum barns nær líka til þess barns sem vill ekki koma. Kærleikurinn til hins látna verður aldrei mældur í því hversu nálægt kistunni einhver treystir sér til að standa.
Stundum verður hinsta kveðjan ómöguleg. Dauðinn kemur skyndilega, fjarlægðir skilja að eða aðstæður leyfa ekki þá stund sem allir hefðu óskað sér. Þar er líka sorg sem þarfnast mildi. Enginn ræður öllu við dánarbeð eða á dögum þegar tilveran hefur farið úr skorðum. Samt getum við áfram leitað leiða til að gefa kveðju barnsins stað, með litlu bréfi, blómi eða eigin minningarstund.
Og þegar löng ár eru liðin er enn hægt að hlusta.
Það er enn hægt að segja: „Ég skil að þú vildir vera þar. Mér þykir sárt að við hlustuðum ekki á þig.“
Slík orð færa enga stund til baka. En í þeim felst viðurkenning sem hefur stundum látið bíða lengi eftir sér. Barnið, sem nú er orðið fullorðið, fær loks að vita að ósk þess var skiljanleg. Að ást þess skipti máli. Að sorg þess átti heima meðal sorgar hinna.
Páll postuli skrifar: „Fagnið með fagnendum, grátið með grátendum.“ — Rómverjabréfið 12:15
Í orðinu með er fólgin djúp ábyrgð. Þar er nærvera. Þar er einhver sem sest hjá öðrum og leyfir sorginni að vera til. Sú samvera á líka að ná til barnsins, ásamt spurningum þess, óvissu og þeirri ást sem það kann ekki alltaf að koma í orð.
Við skuldum börnum að hlusta á þau meðan enn er hægt að bregðast við óskum þeirra.
Barnið sem biður um að fá að kveðja er að segja okkur frá tengslum sem skipta það máli. Það biður um stund með þeim sem það elskar. Við skulum fara varlega með slíka bón.
Guð, gef okkur auðmýkt til að hlusta á börnin. Hjálpaðu okkur að greina ótta okkar frá þörfum þeirra og veittu okkur þrek til að vera þeim nærri í sorginni. Varðveittu þau sem fengu aldrei að kveðja og lát þau finna að ást þeirra hefur alltaf átt stað hjá þér. Amen.
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta