„Ég mun gefa þér fjársjóði myrkursins og auðæfi sem falin eru á leyndum stöðum, svo að þú vitir að ég er sá sem kallar þig með nafni.“
Endursögn á [Jesaja 45:3](https://biblian.is/biblian/jesaja-45-kafli/).
I. Orð til manns sem þekkti ekki þann sem talaði
Það er auðvelt að lesa þetta vers eins og það sé skrifað beint til manns sjálfs, og að vissu leyti er það svo. En fyrst er vert að staldra við og spyrja hverjum orðin voru upphaflega ætluð. Svarið kemur á óvart.
Þau eru ekki töluð til spámanns, prests eða trúrrar sálar í Ísrael. Þau eru töluð til Kýrusar Persakonungs, útlends herforingja sem dýrkaði aðra guði. Í fyrsta versi kaflans er hann kallaður smurður Drottins, sama orðið og síðar varð Messías, og hann er sá eini utan Ísraels sem fær þann titil í hebresku Biblíunni. Og tvisvar í næstu versum er sagt berum orðum að hann þekki ekki þann sem kallar hann (Jesaja 45:1, 4–5).
Hér liggur fyrsti fjársjóðurinn, áður en við komum að myrkrinu. Guð talar til manneskju sem veit ekki hver talar. Hann gefur henni nafn, hlutverk og gjafir löngu áður en hún kann að þakka fyrir þær. Kallið kemur á undan þekkingunni. Nafnið er gefið áður en það er skilið.
Þetta er mynstur sem margir þekkja úr eigin lífi án þess að hafa orð yfir það. Við erum leidd, mótuð og varðveitt löngu áður en við lítum til baka og sjáum að einhver hönd var að verki. Versið lofar ekki að við skiljum strax. Það lofar að við munum vita, og að gjafirnar séu leiðin að þeirri vitneskju.
II. Hvað er fjársjóður myrkursins?
Í bókstaflegum skilningi var hér átt við auðæfi Babýlonar og annarra ríkja sem Kýrus lagði undir sig: gull og silfur í læstum hirslum, dýrgripi í gluggalausum fjárhirslum konunga. Fornir valdhafar geymdu auð sinn í myrkri, því það sem er dýrmætt er falið.
Myndin af huldu auðæfunum opnar líka dýpri sýn. Í hugleiðingu má sjá myrkrið sem forðabúr, geymslu þess sem enn hefur ekki komið í ljós. Það minnir á dæmisögu Jesú um fjársjóðinn sem falinn var í akri (Matteusarguðspjall 13:44).
Sem myndmál skiptir þetta máli. Auðæfin eru ekki dýrmæt þrátt fyrir að vera í myrkri. Þau eru varðveitt af myrkrinu. Myrkrið er ekki óvinur fjársjóðsins heldur vörður hans. Það sem liggur grafið er ekki glatað; það er geymt.
Í Orðskviðunum stendur að það sé dýrð Guðs að hylja hlutina en dýrð konunga að rannsaka þá (Orðskviðirnir 25:2). Kýrus var konungur. Honum var ætlað að leita. Og kannski er hver manneskja, í þessum skilningi, konungborin: kölluð til að fara inn í hið hulda og finna það sem þar var lagt til hliðar handa henni.
III. Myrkrið sem Guð skapaði
Aðeins fjórum versum síðar segir Guð um sjálfan sig að hann myndi ljósið og skapi myrkrið (Jesaja 45:7). Þetta eru óvenjuleg orð í fornum heimi, þar sem myrkrið var oft talið ríki annarra og óvinveittra máttarvalda. Hér er því hafnað. Myrkrið er ekki utan seilingar Guðs. Það er ekki landsvæði sem hann hefur misst. Það er hans líka.
Sálmaskáldið vissi þetta þegar það sagði að jafnvel myrkrið væri ekki myrkt fyrir Guði og að nóttin lýsti eins og dagurinn (Sálmarnir 139:11–12). Og ef við lítum í kringum okkur sjáum við að margt í lífinu vex og mótast í myrkri:
- Mörg fræ spíra í dimmri moldinni.
- Barnið mótast í myrkri móðurkviðarins, áður en það kemur í heiminn.
- Í upphafi sköpunarsögunnar grúfði myrkur yfir djúpinu áður en fyrsta orðið var talað, og andinn sveif yfir því myrkri, ekki fjarri því (Fyrsta Mósebók 1:2–3).
- Stjörnurnar eru á himninum allan daginn, en aðrar stjörnur en sólin sjást yfirleitt ekki fyrr en dimmir.
Við sem búum á norðurslóðum þekkjum þetta betur en flestir. Skammdegið leggst yfir landið, og það er í því sem norðurljósin birtast. Þau eru ekki til þrátt fyrir myrkrið; þau eru aðeins sýnileg vegna þess. Það er fegurð sem dagurinn getur aldrei gefið.
IV. Silfurbergið í Helgustaðanámu
Við norðurströnd Reyðarfjarðar, skammt utan við Eskifjörð, er Helgustaðanáma, þar sem silfurberg var unnið um aldir. Kristallarnir mynduðust í holrúmum djúpt inni í basaltinu, í algjöru myrkri, á löngum tíma. Þegar þeir voru brotnir úr berginu reyndust þeir tærir sem vatn.
En þetta íslenska silfurberg hefur sérstakan eiginleika: ljós sem fer í gegnum það klofnar í tvennt, svo að mynd þess sem horft er á í gegnum steininn getur birst tvöföld. Vísindamenn um alla Evrópu notuðu þessa kristalla til að rannsaka eðli ljóssins sjálfs, og þeir urðu hluti af smásjám og mælitækjum sem breyttu skilningi manna á heiminum.
Það er erfitt að hugsa sér fallegri mynd af Jesaja 45:3. Fjársjóður sem varð til í myrkri, falinn í hörðu bergi, og þegar hann kom upp á yfirborðið kenndi hann heiminum að skilja ljósið.
Þannig er oft með það sem við berum með okkur út úr myrkustu tímum lífsins. Það sem við lærðum í sorginni, í veikindunum, í missinum eða einmanaleikanum verður ekki bara eitthvað sem við lifðum af. Það verður linsa. Við sjáum ljósið öðruvísi eftir á, og stundum sjáum við tvöfalt: bæði það sem er og það sem liggur undir því.
V. Myrkrið er ekki gott, en það er ekki tómt
Hér þarf að fara varlega, því þetta vers má auðveldlega misnota. Það segir ekki að myrkrið sé gott í sjálfu sér, að þjáning sé gjöf eða að missir sé blessun í dulargervi. Sá sem hefur staðið við gröf ástvinar veit að slík orð geta sært meira en þau hugga.
Loforðið er annað og mildara. Það er ekki að myrkrið sé fjársjóður, heldur að fjársjóður sé í myrkrinu. Myrkrið getur verið sárt, ógnvekjandi og óréttlátt, og samt er það ekki tómt. Eitthvað liggur þar sem ekki fannst annars staðar.
Kristnir dulspekingar töluðu um dimma nótt sálarinnar. Jóhannes af Krossi, sem orti hluta ljóða sinna í fangavist í Toledo, lýsti tíma þar sem allt sem áður veitti huggun þornar upp: bænin verður hljóð, trúin virðist tóm, Guð virðist fjarlægur. Hann kallaði þetta ekki refsingu heldur hreinsun. Í myrkrinu losnar sálin við það sem hún hélt að væri Guð og mætir því sem raunverulega er Guð. Ljósið sem hún hafði áður var of lítið, og myrkrið var nauðsynlegt til að augun gætu vanist stærra ljósi.
Fjársjóðir myrkursins eru oft af þessu tagi. Þeir eru ekki hlutir heldur hæfileikar: dýpri samkennd, þolinmæði gagnvart eigin vanmætti og annarra, hæfnin til að sitja hjá syrgjandi manneskju án þess að reyna að laga neitt. Auðmýkt sem ekki er hægt að kenna, aðeins lifa. Það er gull sem ekki finnst á björtum degi.
VI. Glíman við Jabbok
Ein elsta sagan í Biblíunni gerist um nótt. Jakob er einn eftir við Jabbok-ána og óttast morgundaginn. Í myrkrinu glímir ókunnur maður við hann til dögunar (Fyrsta Mósebók 32:22–32). Jakob sleppir honum ekki fyrr en hann hefur fengið blessun.
Og hvað gerist þá? Ókunni maðurinn spyr hann að nafni og gefur honum nýtt: Ísrael, sá sem glímdi við Guð. Jakob gengur út í morgunsárið haltur, en með nýtt nafn.
Hér koma allir þræðir versins saman. Myrkur. Barátta. Fjársjóður sem ekki var gefinn ókeypis heldur unninn. Og að lokum nafn. Jakob fékk ekki gull við Jabbok. Hann fékk að vita hver hann var. Hann fór inn í nóttina sem sá sem hafði svikið og flúið, og kom út úr henni sem sá sem hafði haldið fast.
Frásögnin skilur við Jakob haltan eftir glímuna. Hún segir ekki hversu lengi haltrið varði. Sumar baráttur skilja eftir sig varanleg merki. Fjársjóðum myrkursins fylgja ör. En örin eru líka hluti af nafninu.
VII. „Svo að þú vitir“
Versið endar ekki á fjársjóðunum. Þeir eru ekki tilgangurinn. Þeir eru gefnir svo að þú vitir.
Að vita verður hér meira en að búa yfir upplýsingum: Kýrus á að kannast við þann Guð sem kallar hann. Í hugleiðingunni verður sú þekking persónuleg, eins og þegar maður þekkir rödd sem hefur sungið mann í svefn.
Fjársjóðirnir eru því eins og bréf. Hver þeirra ber með sér undirskrift þess sem lagði hann þar. Þegar Kýrus opnaði fjárhirslur Babýlonar átti hann ekki aðeins að verða ríkur; hann átti að skilja að einhver hafði búið leiðina á undan honum. Og þegar við finnum eitthvað dýrmætt í okkar eigin myrkri er tilgangurinn ekki aðeins huggun eða styrkur, heldur viðurkenning: Ég var ekki einn hér. Einhver var hér á undan mér og skildi eitthvað eftir handa mér.
Það er munur á því að lifa af myrkrið og að finnast í því. Hið fyrra er þrautseigja. Hið síðara er náð.
VIII. Kallaður með nafni
Í biblíulegum frásögnum er nafn oft meira en merkimiði. Það getur borið með sér sögu, köllun og hlutverk. Þegar Adam gefur dýrunum nöfn birtist samband mannsins við sköpunina (Fyrsta Mósebók 2:19–20).
Tveimur köflum fyrr, í Jesaja 43:1, segir Guð við Ísrael að hann kalli á hann með nafni og að hann sé hans. Nafnið er tákn eignar, en ekki eignar eins og maður á hlut, heldur eins og móðir á barn eða ástvinur á ástvin. Að vera kallaður með nafni er að vera ekki týndur í fjöldanum. Það er að vera séður sem einstakur.
Og nú tökum við eftir einhverju. Í myrkri sér maður ekki andlit. Það eina sem nær til manns er rödd. Þess vegna er það ekki tilviljun að versið tengi saman myrkrið og nafnið. Þegar allt annað hverfur sjónum er það röddin sem kallar nafnið okkar sem segir okkur hver við erum og hver er hjá okkur.
Í Jóhannesarguðspjalli fer María Magdalena að gröfinni snemma morguns, meðan enn var myrkt. Hún finnur gröfina tóma og grætur. Hún sér mann sem hún heldur að sé garðyrkjumaðurinn og þekkir hann ekki. Frásögnin segir ekki hvers vegna hún þekkir hann ekki, en sorg hennar og tár eru skýr (Jóhannesarguðspjall 20:1, 11–16).
Þá segir hann aðeins eitt orð: nafnið hennar. María.
Og hún þekkir hann.
Ekki af andlitinu, ekki af rökum, ekki af sönnunum, heldur af því hvernig hann sagði nafnið hennar. Við gröfina fann hún mesta fjársjóð sem nokkur manneskja hefur fundið, og hún vissi hver hann var vegna þess að hann kallaði hana með nafni.
Í kristinni hugleiðingu verður þetta lifandi mynd af boðskap Jesaja 45:3.
IX. Guð sem hylur sig
Nokkrum versum síðar í sama kafla kemur setning sem hljómar næstum eins og andvarp: sannlega ert þú Guð sem hylur þig (Jesaja 45:15).
Sá sem gefur hulda fjársjóði er sjálfur hulinn. Hann leggur auðæfin á leynda staði vegna þess að hann sjálfur býr á leyndum stöðum. Hann felur sig ekki til að vera fjarri, heldur til að vera fundinn. Börn sem leika sér í feluleik fela sig ekki til að hverfa; gleðin felst í því augnabliki þegar þau finnast.
Kannski er það þess vegna sem myrkrið geymir svo margt. Ekki vegna þess að Guð sé grimmur og láti okkur leita, heldur vegna þess að það sem er fundið eftir leit verður manni nánara en það sem var rétt að manni. Fjársjóður sem maður gróf eftir sjálfur er á annan hátt manns eigin.
X. Til íhugunar
Ef þú vilt sitja lengur með þetta vers geta þessar spurningar opnað það:
- Hvaða myrkur hefur þú gengið í gegnum þar sem eitthvað dýrmætt varð til, eitthvað sem þú hefðir ekki eignast annars?
- Er myrkur í lífi þínu núna sem þú hefur aðeins litið á sem tóm? Hvað ef það væri líka forðabúr?
- Hvenær hefur þú heyrt nafnið þitt kallað, í bókstaflegum eða óeiginlegum skilningi, á stund þegar þú sást ekki neitt?
- Hvaða ör berð þú sem eru líka hluti af nafni þínu?
Blessun
Megir þú ekki óttast myrkrið sem umlykur þig, því það er ekki tómt. Megir þú finna þar það sem geymt var handa þér áður en þú vissir að þú myndir leita. Megi það sem þú grefur upp í sorginni verða að ljósi sem aðrir geta séð í gegnum. Og þegar þú sérð ekkert, megir þú heyra röddina sem kallar nafnið þitt og vita, eins og María við gröfina, hver það er sem stendur hjá þér.
Biblíutilvísanir
- Jesaja 45:1–7, 15
- Jesaja 43:1
- Orðskviðirnir 25:2
- Sálmarnir 139:11–12
- Fyrsta Mósebók 1:2–3
- Fyrsta Mósebók 2:19–20
- Fyrsta Mósebók 32:22–32
- Matteusarguðspjall 13:44
- Jóhannesarguðspjall 20:1, 11–18
Aðrar heimildir
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta