„Þetta eru ystu mörk verka hans, það sem vér heyrum um hann er hvískur en hver fær skilið þrumu máttar hans?“

Jobsbók 26:14 · Biblían 2007

Í tuttugasta og sjötta kafla Jobsbókar lýsir Job fyrir vinum sínum mætti Guðs eins og hann birtist í sköpunarverkinu: jörðin hangir yfir tóminu, skýin halda vatninu án þess að rifna, hafið er skorðað og himinninn fægður. Og svo, í lok kaflans, eftir alla þessa lýsingu, segir hann það sem verður að kjarna hans: allt þetta eru aðeins ystu mörk verka Guðs, lágt hvísl sem berst til okkar – en þrumuraust máttar hans, hver skilur hana?

Það er undarleg niðurstaða. Maður hefði búist við að Job lyki lofsöngnum með hástemmdum orðum um að nú hefði hann sýnt dýrð Guðs í allri sinni stærð. Þess í stað gerir hann hið gagnstæða. Hann tekur allan mikilleikann – himinhvolfið, djúpin, stormana – og kallar hann hvísl. Allt sem við þekkjum, allt sem fær okkur til að standa orðlaus úti undir stjörnum, er ekki nema útjaðarinn. Það er jaðarinn á klæði sem við sjáum aldrei í heild.

Hér er fólgin auðmýkt sem er sjaldgæf. Flest okkar tölum um það sem við skiljum eins og það sé heildin. Við búum til kerfi, kortleggjum, setjum nöfn á hlutina og höldum síðan að nafnið sé sjálfur hluturinn. Job gerir annað. Það er eins og hann segi: Ég hef séð mikið, og það sem ég hef séð er hvísl. Hann gerir ekki lítið úr því sem hann sér – hvísl er samt raunverulegt, það er samt rödd – en hann neitar að rugla því saman við upprunann.

Þetta eru orð manns sem hefur þjáðst. Job hefur misst börnin sín, eignir sínar og heilsu sína. Vinir hans hafa setið hjá honum og útskýrt fyrir honum hvers vegna þetta allt sé rökrétt, hvernig Guð hljóti að hafa ástæðu, hvernig þjáningin hljóti að vera refsing. Þeir tala eins og menn sem hafa heyrt þrumuna og skilið hana. Job veit betur. Hann veit að sá sem telur sig hafa skilið mátt Guðs til fulls hefur aðeins heyrt bergmál af bergmáli. Þess vegna má heyra í versinu ekki aðeins lofgjörð heldur líka gagnrýni. Það er eins og Job segi við vini sína: Ykkar guðfræði er byggð á hvísli sem þið haldið að sé þruma.

Hvað merkir þetta fyrir okkur sem lifum í hávaðasömum heimi?

Fyrst þetta: að hið stóra birtist oft í kyrrðinni. Við tengjum mátt við læti, við sprengingar og hróp, við allt sem þrýstir sér inn í vitund okkar. En Job minnir á að það sem við skynjum af mætti Guðs sé aðeins lágt hvísl. Sköpunin þarf ekki að öskra. Jörðin hangir þegjandi yfir tóminu. Vorið kemur án þess að tilkynna sig. Barn sofnar. Hjarta slær. Allt þetta er hvískur mikilleikans, og sá sem vill heyra verður að þagna. Ef við bíðum eftir þrumunni til að sannfærast missum við af röddinni sem talar allan tímann.

Annað: að þekking okkar á heildinni er alltaf brotakennd. Þetta á ekki aðeins við um trú heldur um allt mannlegt líf. Við þekkjum aðeins brot af innri heimi ástvina okkar, aldrei heildina. Við þekkjum heldur ekki sjálf okkur til fulls. Við þekkjum sorg okkar og gleði eins og hvísl af einhverju miklu dýpra sem við náum aldrei utan um. Þetta er ekki ósigur. Það er skilyrði þess að geta hlustað áfram. Sá sem telur sig hafa heyrt þrumuna hættir að hlusta. Sá sem veit að hann hefur aðeins heyrt hvískur heldur áfram að halla sér fram.

Þriðja: að versið ber í sér huggun fyrir þann sem þjáist. Job segir þetta mitt í eigin myrkri. Hann hefur ekki fengið svör. Hann hefur ekki fengið börnin sín aftur. En hann hefur komist að því að hið óskiljanlega er stærra en hið skiljanlega, og það er einkennilega frelsandi. Ef Guð rúmaðist í skýringum vina hans væri Guð lítill – guð sem refsar eftir bókhaldi. En ef allt sem við skiljum er hvískur, þá rúmast líka þjáningin innan einhvers sem við sjáum ekki enn. Það gerir sorgina ekki léttari. En hún fær ekki að eiga síðasta orðið.

Síðar í bókinni talar Guð sjálfur úr storminum og spyr Job spurninga sem hann getur ekki svarað: Hvar varst þú þegar ég lagði grunn jarðar? Þruman kemur. En hún kemur ekki með skýringu, heldur með nærveru. Job fær ekki skýringar á þjáningu sinni. Hann fær að sjá. Og það reynist honum nóg.

Þannig er þetta eina vers eins konar lykill að allri bókinni. Það kennir okkur að standa við ystu mörk mikilleikans án þess að þykjast standa í miðju hans. Það kennir okkur að taka hvísli alvarlega – að hvísl er raunveruleg rödd, að sköpunin er raunveruleg boðun, að það litla sem við sjáum er sannarlega af hinu stóra komið – án þess að gera hvíslið að þrumu.

Kannski er það einmitt verkefni trúarinnar: ekki að skilja þrumuna, heldur að þagna nógu lengi til að heyra hvískrið. Að ganga út undir himin og vita að jörðin, sem hangir yfir tóminu, og himinninn yfir henni eru aðeins ystu mörk einhvers sem enginn mannlegur hugur rúmar. Og að finna í þeirri vitneskju ekki ótta, heldur ró.

Allur þessi mikilleiki er aðeins hvískur. Og hvískrið er nóg til að lifa eftir.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta