„… en sjálfur andinn biður fyrir okkur með andvörpum sem engum orðum verður að komið.“
Rómverjabréfið 8:26, síðari hluti versins
Til er miskunn sem ekki verður áunnin. Hún kemur ekki sem laun fyrir góða breytni, ekki sem viðurkenning á því að við höfum staðið okkur, heldur sem andardráttur sem fyllir brjóstið áður en við höfum beðið um hann. Þannig er miskunn heilags anda. Hún er ekki dómur sem fellur okkur í hag heldur nærvera sem nær til okkar þar sem við liggjum – í rökkrinu, í óvissunni, í þögninni sem fylgir því að hafa brugðist.
Orð Páls í Rómverjabréfinu varpa ljósi á þessa nærveru. Hann lýsir andanum að verki einmitt þar sem okkur skortir mátt og orð. Bænin þarf ekki að vera fullmótuð til þess að sambandið við Guð sé lifandi. Andinn mætir okkur í vanmætti okkar og ber fram það sem við megnum ekki sjálf að segja.
Í hinum fornu hebresku ritningum er andinn nefndur ruach – orð sem merkir einnig vind og andardrátt. Orðið er ekki tilviljun. Vindurinn fer þangað sem hann vill og spyr engan leyfis. Sú mynd á sér hljómgrunn í Jóhannesarguðspjalli 3:8, þar sem Jesús tengir vindinn við lífið í andanum. Vindurinn lætur hvorki stöðva sig við landamæri sem dregin eru á kort né þau sem við drögum innra með okkur sjálfum, milli þess sem er okkur leyfilegt og þess sem við þorum ekki að snerta. Miskunn andans er þessi vindur sem smýgur undir hurðina sem við lokuðum og leitar uppi það í okkur sem við héldum að væri komið úr augsýn.
Við hugsum okkur miskunn gjarnan sem eftirgjöf – að einhver sem átti rétt á að refsa láti það ógert. En miskunn andans nær dýpra. Hún er ekki aðeins frestun á dómi heldur nærvera sem reisir við. Þar sem við skiljum sundur, skiptum í sekt og sakleysi, verðugt og óverðugt, þar sameinar andinn. Hann sér ekki framhjá sárinu heldur inn í það, og í stað þess að benda á það með fingri leggur hann lófann yfir það. Hér mætast fyrirgefning og lækning. Fyrirgefningin segir: Þetta skal ekki haldast gegn þér. Miskunn andans segir jafnframt: Þú ert ekki þetta.
Það er ekki lítið sem í því felst. Flest okkar lifa með sögu sem við höfum sagt okkur um okkur sjálf – að við séum þau sem brugðust, þau sem fóru of langt eða ekki nógu langt, þau sem alltaf koma of seint. Þessi saga er sjaldan sönn í heild sinni en hún er sterk af því að við höfum endurtekið hana svo oft. Miskunn andans kemur ekki til að rífast við þessa sögu. Hún kemur til að anda nýju lífi í persónuna sem sagan hefur svipt mætti. Hún segir ekki að það sem gerðist hafi ekki gerst. Hún segir að það sem gerðist sé ekki það síðasta sem gerist.
Og hér er leyndardómur sem auðvelt er að missa af: Andinn sýnir okkur ekki miskunn úr fjarlægð. Hann er ekki fjarlægur konungur sem lítur niður úr hásæti og ákveður að hlífa. Hann er nær en það. Heilagur Ágústínus lýsir þessari nálægð Guðs í Játningum sínum með orðunum interior intimo meo – innar en mitt innsta. Miskunn hans er ekki eitthvað sem gert er fyrir okkur í fjarlægð heldur eitthvað sem andar í okkur. Hún er sá lífskraftur sem heldur hjartanu sláandi þótt við höfum gefist upp. Þegar við getum ekki beðið, biður andinn í okkur með andvörpum sem orð ná ekki yfir. Þegar við getum ekki fyrirgefið sjálfum okkur, opnar hann okkur fyrir fyrirgefningunni, hljóðlega, þar til við getum tekið við.
Þess vegna er miskunn andans ekki aðeins huggun heldur einnig ögrun. Því sá sem hefur verið andað á hefur ekki lengur rétt á að halda miskunninni frá öðrum. Vindurinn sem fann okkur í myrkrinu heldur áfram, gegnum okkur, til þeirra sem enn liggja þar. Við verðum ekki ílát sem geyma miskunnina heldur farvegir sem hún rennur um. Og sá sem lokar farveginum – sem þiggur miskunnina en neitar að miðla henni – finnur fljótt að hún staðnar í honum. Hún er ekki gerð til þess að vera eign okkar. Hún er gerð til að anda.
Það er merkilegt hve þögul þessi miskunn er. Hún gerir ekki vart við sig með þrumum. Hún kemur frekar eins og lágvær þytur, eins og Elía heyrði forðum eftir storminn, jarðskjálftann og eldinn – og mætti Guði í kyrrðinni (Fyrri konungabók 19:11–13). Miskunn andans er oft svo lágvær að við tökum ekki eftir henni fyrr en eftir á. Við lítum um öxl á ár sem við héldum að við hefðum lifað ein og sjáum að eitthvað bar okkur. Að hið ómögulega varð þó bærilegt. Að við vöknuðum, einhverra hluta vegna, enn einn morguninn og að það var ekki okkar afrek eitt.
Kannski er þetta hin dýpsta mynd miskunnarinnar: að hún hafi þegar verið að verki áður en við vissum af henni og haldi áfram eftir að við gleymum að þakka. Hún bíður ekki eftir réttu hugarfari. Hún bíður ekki eftir því að við verðum verðug. Hún er, eins og andardrátturinn, það sem gerist á meðan við erum upptekin við annað.
Að lifa í miskunn heilags anda er þá ekki að ná einhverju. Það er að hætta að streitast á móti vindinum sem hefur allan tímann verið að bera okkur heim.
Eftir Laufey
Ritningarstaðir og heimildir
- Rómverjabréfið 8:26–27 – andinn hjálpar í veikleika okkar og biður fyrir okkur
- Jóhannesarguðspjall 3:8 – vindurinn og lífið í andanum
- Fyrri konungabók 19:11–13 – Elía og hinn þýði blær
- Ágústínus, Játningar III, 6, 11 – um nálægð Guðs, latneskur frumtexti
- Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar, 691 – hebreska orðið ruach og táknmál vindsins
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta