„Drottinn er nálægur þeim er hafa brotið hjarta, og hjálpar þeim er hafa sundurkramið geð.“ — Sálmur 34:19

Það er einkennilegt hvað þessi orð koma manni á óvart í hvert sinn sem þau eru lesin að nýju. Við eigum von á því að hið heilaga hafist við þar sem allt er heilt – í ljósinu, í lofsöngnum, á þeim stundum lífsins þegar hjartað slær í takt og hugurinn er kyrr. En sálmaskáldið segir annað. Hann segir að Drottinn sé nálægur þeim sem hafa brotið hjarta. Ekki þeim sem hafa lagað það. Ekki þeim sem hafa haldið andlitinu. Þeim sem liggja í brotunum.

Orðið sem notað er í hebreska frumtextanum um „brotið“ er sama orð og haft er um leirker sem fellur á gólf og molnar, og um vegg sem gefur sig undan þunga. Brotið hjarta er því ekki ljóðræn mynd heldur raunveruleg lýsing: eitthvað sem eitt sinn hélt lögun hefur misst hana. Og „sundurkramið geð“ – hugur sem hefur verið marinn, þjappaður saman undir fargi sem hann var aldrei smíðaður fyrir. Flest þekkjum við hvort tveggja. Sorg eftir ástvin. Samband sem slitnaði. Von sem brást. Þreyta sem er orðin svo djúp að hún er hætt að heita þreyta og farin að heita eitthvað annað.

Í slíku ástandi gerum við yfirleitt tvennt. Við reynum að fela brotið, því okkur finnst það skömm – eins og við hefðum átt að vera sterkari, viðbúnari, heilli. Og við gerum ráð fyrir að hið heilaga hafi fjarlægst okkur, að við séum orðin of brotin, of myrk, til þess að það nái til okkar lengur. Sálmurinn snýr þessu hvoru tveggja við. Hann segir að brotið sjálft sé staðurinn þar sem nálægðin verður dýpst. Ekki þrátt fyrir brotið, heldur í því.

Hugsaðu þér hvernig vatn hagar sér. Það leitar ekki upp á hæðirnar heldur niður í lægðirnar, í sprungurnar, í farvegina sem jörðin hefur gefið eftir fyrir. Á sama hátt lýsir sálmaskáldið Drottni: ekki sem þeim sem bíður á tindinum þar til við höfum klifið upp til hans, heldur sem þeim sem rennur niður í dældirnar og fyllir þær. Þar sem hjartað hefur rifnað verður rifan að farvegi. Það sem opnaðist í sársauka getur um síðir orðið opið fyrir öðru – fyrir mildi, fyrir skilningi, fyrir nálægð sem heilt hjarta hefði ef til vill aldrei hleypt inn.

Þetta merkir ekki að sársaukinn sé góður eða að við eigum að sækjast eftir honum. Sálmurinn hvorki fegrar brotið né biður okkur að þakka fyrir það. Hann staðfestir aðeins eitt: að við erum ekki ein í því. Og það er oft það eina sem þarf þegar allt annað er horfið – að einhver sé nálægur. Ekki einhver sem lagar, útskýrir eða flýtir sér að hugga, heldur einhver sem situr hjá manni og fer hvergi.

Í gamla bændasamfélaginu var talað um að vaka yfir þeim sem lá sjúkur eða þeim sem syrgði. Vökumaðurinn gerði í rauninni ekkert. Hann læknaði ekki, hann prédikaði ekki, hann hafði engin svör. Hann sat í hálfrökkrinu, hélt eldinum lifandi og var til staðar alla nóttina. Og þeir sem hafa legið undir slíkri vöku vita að það skiptir öllu máli. Nálægðin sem sálmurinn lofar er af þessu tagi. Hún er ekki lausn heldur viðvera. Hún er ekki ljós sem rekur myrkrið burt heldur hönd sem heldur í höndina á manni meðan myrkrið varir.

Hvað gerum við svo með þessi orð í dag? Ég vil benda á þrennt.

Í fyrsta lagi: leyfðu brotinu að vera sýnilegt. Það þarf ekki að sýna það öllum, en sýndu það sjálfri þér eða sjálfum þér. Segðu það upphátt, skrifaðu það niður, nefndu það með nafni. Brot sem er falið grær skakkt. Brot sem fær að liggja í birtunni getur gróið rétt.

Í öðru lagi: hlustaðu eftir nálægðinni. Gefðu þér fáeinar mínútur í kyrrð. Leggðu höndina á brjóstið, þar sem hjartað slær þrátt fyrir allt, og andaðu hægt. Þú þarft ekki að finna neitt sérstakt. Nálægðin er ekki háð því að við skynjum hana – hún er þarna, hvort sem okkur tekst að finna hana þennan morguninn eða ekki. Það eitt að staldra við og bjóða henni inn er nóg.

Í þriðja lagi: vertu sjálf eða sjálfur nálægur einhverjum sem er brotinn. Við erum oftast hendur og augu þeirrar nálægðar sem sálmurinn lýsir. Hringdu í þann sem hefur orðið hljóður. Sittu hjá þeim sem syrgir án þess að reyna að laga neitt. Vaktu yfir einhverjum, þó ekki sé nema eitt kvöld.

Brotið hjarta er ekki lokaorðið. Það er ekki heldur upphaf að einhverju sem þarf að réttlæta. Það er einfaldlega staðurinn þar sem við erum stödd – og sálmurinn segir okkur að á þeim stað, einmitt þeim, sé Drottinn næstur. Ekki uppi á hæðinni heldur niðri í dældinni. Ekki hjá þeim sem hafa lagað sig heldur hjá þeim sem liggja enn í brotunum og vita ekki hvernig þau raðast saman aftur.

Megir þú finna í dag, þó ekki sé nema andartak, að þú ert ekki ein eða einn í brotinu. Og megi það sem rifnaði verða farvegur – ekki aðeins fyrir sársaukann sem rann þar út, heldur fyrir þá mildi sem bíður þess að renna þar inn.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta