Það er eitt umræðuefni sem sjaldan heyrist rætt í kirkjubekkjum, í bænahópum eða við eldhúsborðið þegar talað er um trú. Það er ekki syndin, ekki efinn, ekki einu sinni dauðinn. Það er reiðin. Reiðin út í Guð sjálfan.

Við kunnum að tala um þakklæti. Við kunnum að tala um traust, um að leggja byrðar sínar í hendur Guðs, um að allt hafi sinn tilgang. En þegar einhver sest niður og segir upphátt: „Ég er reiður út í Guð,“ þá getur orðið þögn. Fólk lítur undan. Einhver flýtir sér að segja að Guð eigi sér sínar leiðir, að við sjáum ekki alla myndina, að við ættum ekki að tala svona. Og sá sem talaði lærir lexíuna: Þetta má ekki segja. Þetta er tilfinning sem á að kæfa áður en hún kemst út á varirnar.

En hvaðan kemur sú hugmynd að reiði og trú geti ekki búið undir sama þaki?

Ég hef setið hjá fólki sem hefur misst barn. Fólki sem bað hverja nótt í þrjú ár og fékk svo greiningu sem virtist gera allar bænirnar að ösku. Konu sem hafði gefið kirkjunni ævi sína og uppgötvaði að hún gat ekki lengur beðið Faðirvorið án þess að bresta í grát. Mér fannst það sem þau lýstu ekki fyrst og fremst vera missir trúarinnar. Það var eins og þau hefðu misst leyfið til að vera heiðarleg við þann sem þau trúðu á.

Og þarna liggur mótsögnin. Við kennum börnum að Guð sjái allt, viti allt, lesi hjörtu mannanna eins og opna bók. Og síðan getur það gerst að við kennum þeim að fela fyrir honum það sem í hjartanu býr. Eins og hann sjái reiðina ekki hvort sem er. Eins og þögnin blekki hann. Við leikum leikrit fyrir áhorfanda sem þekkir handritið betur en við sjálf.

Ef einhver vill finna fordæmi fyrir því að bera sársauka og mótmæli fram við Guð þarf hann ekki að leita lengra en í Biblíuna. Í Jobsbók fær angist mannsins mikið rúm. Job situr í öskunni eftir að hafa misst börnin sín, eigur sínar og heilsuna. Vinir hans reyna að útskýra þjáninguna með því að hann hljóti að hafa gert eitthvað af sér. Job mótmælir og krefst svara.

Í lok bókarinnar fær Job sjálfur áminningu og viðurkennir takmörk skilnings síns. En vinirnir fá líka ákúrur: þeir hafa ekki talað rétt um Guð. Frásögnin er flóknari en svo að hvert orð Jobs sé samþykkt, en hún sýnir manneskju sem fær að bera fram sársauka sinn og mótmæli. Guð svarar honum. Rödd hans er ekki þurrkuð út úr hinni helgu bók.

Sálmarnir geyma líka hróp þeirra sem upplifa þögn Guðs og fjarveru. Þar er spurt hversu lengi hann muni dylja sig, hvers vegna hann virðist sofa og hvort hann hafi gleymt þjáningum fólksins. Þetta eru bænir sem þora að nefna það sem er óbærilegt. Sá sem hrópar til Guðs úr myrkrinu er enn að ávarpa hann.

Og Jesús sjálfur hrópaði á krossinum: „Guð minn, Guð minn, hví hefur þú yfirgefið mig?“ Þetta eru orð úr tuttugasta og öðrum sálmi, bæn borin fram úr djúpi þjáningarinnar. Hrópið er ekki einföld yfirlýsing um reiði, en það sýnir að angistin sjálf getur fengið rödd í bæninni. Ef sonurinn sjálfur bar fram þessa spurningu, hver erum við þá að banna öðrum að spyrja?

Ég held að ástæðan fyrir þögninni sé oft mannleg fremur en guðfræðileg. Reiði hræðir okkur. Reiði í öðrum getur minnt okkur á reiðina sem við berum sjálf og höfum lokað inni. Þegar einhver segir upphátt að hann sé reiður út í Guð opnar hann dyr sem við höfum lagt hrúgu af húsgögnum fyrir. Það er auðveldara að segja honum að loka þeim aftur en að viðurkenna að við eigum sjálf sams konar herbergi.

Svo er annað. Mörgum var kennt að trúin væri samningur. Ef þú ert góður gengur þér vel. Ef þú biður rétt færðu svar. Þegar lífið brýtur þann samning, þegar góð manneskja deyr ung eða kona sem þráir barn grætur ár eftir ár yfir voninni sem ekki rættist, getur fólki fundist aðeins tvær skýringar koma til greina, báðar óbærilegar: Annaðhvort gerði það eitthvað rangt eða Guð stóð ekki við sitt.

En það er líka hægt að segja: „Ég gerði ekkert til að verðskulda þetta. Ég skil þig ekki, Guð, og ég ætla að segja þér það beint.“ Reiðin getur borið þessi orð áður en önnur finnast. Hún þarf ekki að vera endanleg niðurstaða um Guð. Hún getur verið upphaf heiðarlegs samtals við hann.

Ég er ekki prestur og ég ætla ekki að þykjast hafa öll svörin. En ég hef séð hvað fólk ber og hvað það kostar að mega ekki segja frá því. Ósögð reiði getur orðið að kulda. Að fjarlægð frá kirkju sem maður sótti áður. Að bæn sem er lesin en ekki beðin. Stundum segir fólk: „Ég er bara ekki trúuð lengur,“ þegar sagan á bak við orðin er flóknari. Hjá sumum hefur trúin breyst eða horfið. Hjá öðrum hefur samtalið við Guð þagnað vegna þess að þeim fannst ekki mega segja það sem þurfti að segja.

Hvað gerist ef maður leyfir sér að segja það? Ef maður sest niður, einn, án sálma og án fallegra orða, og segir: „Ég er reiður út í þig. Mér finnst eins og þú hafir tekið hann frá mér. Þú svaraðir ekki. Ég bað og þú þagðir, og ég veit ekki hvernig ég á að treysta þér núna.“

Ég hef ekki séð eldingu lenda á neinum fyrir það. Það sem ég hef séð er að stundum losnar eitthvað. Ekki endilega svar. Oftast ekkert skýrt svar. En samtal sem virtist dautt fær púls á ný. Reiðin getur verið merki um að sambandið skipti enn máli, að þar séu væntingar, sársauki og traust sem hefur orðið fyrir áfalli. Í reiðinni út í Guð getur leynst sár ástarjátning: „Ég hélt að þú værir hér. Ég hélt að þú myndir koma.“

Kannski er það sem fólk á erfitt með að ræða ekki aðeins reiðin sjálf heldur það sem hún afhjúpar: að trúin snýst um samband við Guð. Í sambandi þarf að vera rúm fyrir meira en kurteis orð. Það þarf líka að vera hægt að segja: „Ég skil ekki. Þetta særði mig. Hvar varstu?“

Ef Guð þekkir hjartað þarf ekki að fela fyrir honum það sem þar býr. Við getum komið til hans með orð sem skjálfa, með spurningar sem fá ekki strax svar og með reiði sem við kunnum ekki enn að leggja frá okkur. Bænin þarf ekki að hefjast þar sem allt er orðið rólegt. Hún má hefjast þar sem við erum.

Það má finna til reiði. Það má segja það upphátt. Og ef einhver segir þér að það megi ekki, þá er hann kannski að verja sjálfan sig fremur en Guð.

Biblíulegar tilvísanir: Jobsbók 38–42; Sálmarnir 13, 22 og 44; Matteusarguðspjall 27:46.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta