Hugleiðing út frá Sakaría 2:8
Orðin og tíminn sem þau fæddust í
Þegar Sakaría talar þessi orð er þjóð hans í rústum. Jerúsalem hefur verið lögð í eyði, musterið brennt, fólkið flutt burt í útlegð til Babýlonar. Nú eru þau snúin aftur, fáein í hóp, og standa frammi fyrir borg sem er grjóthrúga og vonleysi. Veggirnir eru fallnir. Nágrannaþjóðirnar hæðast að þeim. Og þau eru lítil, þreytt og hálfgleymd, jafnvel í eigin augum.
Inn í þetta talar spámaðurinn. Hann segir ekki: Þið eruð sterk. Hann segir ekki: Þetta reddast. Hann segir eitthvað allt annað og miklu dýpra: Sá er snertir yður, snertir sjáaldur auga hans. Sá sem leggur hönd á ykkur, leggur hönd á það sem Guði er viðkvæmast af öllu.
Hvers vegna sjáaldrið?
Það er vert að staldra við myndina sjálfa, því að hún er valin af nákvæmni. Sjáaldrið er ekki bara hluti af auganu. Það er opið gatið í miðju þess, þar sem ljósið fer inn. Það er ekkert skinn yfir því, engin brynja, ekkert sem hægt er að herða. Það er mýksti og berskjaldaðasti staður líkamans, og um leið sá staður sem gerir okkur kleift að sjá.
Þess vegna verjum við það af öllum mætti. Augnlokið lokast á broti úr sekúndu, löngu áður en hugsunin nær að koma í veg fyrir það. Höndin fer fyrir andlitið. Höfuðið snýst undan. Ekkert barn þarf að læra þetta; það er innbyggt í okkur, dýpra en öll kennsla. Ef eitthvað stefnir á augað, bregst allur líkaminn við til að verja það.
Það er þetta sem spámaðurinn er að segja. Þú ert ekki eitthvað sem Guð á í fjarlægð, eins og maður á hús eða jörð. Þú ert þar sem hann finnur mest til. Þú ert staðurinn sem hann ver af sjálfu sér, án umhugsunar, af því að snerting við þig er sársauki fyrir hann.
Myndin er eldri en Sakaría. Í Fimmtu Mósebók er sagt að Guð hafi fundið þjóð sína í eyðimörkinni og varðveitt hana sem sjáaldur auga síns. Og Davíð biður í sautjánda sálmi: Varðveit mig sem sjáaldur augans. Þetta er bæn manns sem veit að hann er lítill og veit líka að hann er dýrmætur. Þessar tvær vitneskjur útiloka ekki hvor aðra. Þær eiga saman.
Þegar maður finnur sig lítinn
Flest okkar þekkja það að standa í rústum. Ekki endilega í brunninni borg, heldur í lífi sem hefur hrunið á einhvern hátt. Eftir missi. Eftir svik. Eftir veikindi. Eftir langan tíma þar sem enginn virtist sjá okkur. Það kemur stund þar sem manni finnst maður vera svo smár að það skipti engu máli hvort maður sé hér eða ekki. Að veröldin myndi ekki taka eftir því.
Það er inn í þá tilfinningu sem þessi vers tala. Þau segja: Það er horft á þig. Ekki með köldu auga dómara, heldur með auga þess sem elskar og ver. Það sem særir þig, særir þann sem elskar þig. Tárin þín eru ekki týnd út í myrkrið. Þau eru séð.
Ég held að þetta sé eitt af því sem fólk þarf mest að heyra og trúir síst. Við eigum auðvelt með að trúa því að við séum byrði. Við eigum erfitt með að trúa því að við séum sjáaldur í auga einhvers. Og þó er það svo, bæði hjá Guði og oftar en við höldum hjá fólkinu í kringum okkur. Þau sem elska okkur finna til þegar við erum særð. Þau myndu lyfta hendinni fyrir okkur án þess að hugsa.
Og hinir?
En orðin eru ekki bara huggun. Þau eru líka spegill, og það er kannski óþægilegri hluti þeirra.
Ef ég er sjáaldur í auga Guðs, þá er náunginn minn það líka. Konan sem ég tala illa um. Maðurinn sem ég geng framhjá á götunni. Barnið sem er auðvelt að hunsa af því að það getur ekki svarað fyrir sig. Gamli maðurinn sem enginn heimsækir. Sá sem ég er reiður við, og finnst ég hafa fullan rétt til að vera reiður við.
Þegar ég snerti þau, snerti ég eitthvað sem er varið og dýrmætt. Orð sem ég segi í hugsunarleysi geta lent á stað þar sem engin brynja er. Það breytir því hvernig ég stíg til jarðar. Það gerir mig varkárari með tunguna, mildari með hendurnar, hægari til dóms.
Við lifum á tíma þar sem auðvelt er að særa úr fjarlægð, bak við skjá, án þess að sjá andlitið sem orðin lenda á. Kannski væri heimurinn annar ef við myndum, áður en við skrifum eða segjum eitthvað hart, muna þessa einföldu setningu: Þetta er sjáaldur í auga einhvers.
Að láta verja sig
Það er líka annað í þessu sem ég vil ekki ganga framhjá. Það er erfitt fyrir marga að láta verja sig. Við erum vön að standa sjálf, bíta á jaxlinn, ekki vera til vandræða. Að vera sjáaldur í auga einhvers þýðir að maður þarf ekki að verja sig alltaf sjálfur. Það er einhver sem gerir það. Það er hvíld í því, ef maður þorir að taka við henni.
Mér finnst þessi vers vera eins og hönd sem er lögð á öxl. Hún segir ekki að erfiðleikarnir hverfi. Sakaría stóð áfram í rústum eftir að hann talaði þessi orð, og fólkið þurfti að byggja borgina upp stein fyrir stein. En þau byggðu hana ekki ein, og þau byggðu hana ekki sem gleymd þjóð. Þau byggðu hana sem sjáaldur í auga þess sem hafði ekki gleymt þeim.
Að lokum
Hugleiðing kvöldsins er þá kannski þessi, í tveimur hlutum sem heyra saman:
Láttu verja þig. Þú ert ekki of lítil, ekki of brotin, ekki of fjarri til að vera séð. Það sem snertir þig, snertir þann sem elskar þig.
Og vertu varlega með aðra. Allir sem þú mætir, líka þeir sem þér finnst erfiðir, eru sjáaldur í einhverju auga. Snerting við þá er snerting við eitthvað heilagt.
Við erum öll sjáaldur. Öll berskjölduð á sama stað. Öll varin af sömu hendi.
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta