„...því að sá er snertir yður, snertir sjáaldur auga hans."
Það er fátt á líkama mannsins jafn varnarlaust og sjáaldrið. Það er ekki bein, ekki sin, ekki húð sem harðnar við núning og slit. Það er op. Svartur blettur í miðju augans sem er, þegar betur er að gáð, ekki annað en gat — gluggi sem ljósið streymir inn um svo að við sjáum. Við getum stælt vöðvana, látið lófana þykkna, hert hjartað ef við viljum. Sjáaldrið getum við aldrei hert. Það er jafn viðkvæmt síðasta daginn og þann fyrsta.
Og þangað setur Guð þjóð sína.
Hann hefði getað valið sterkari mynd. Hann hefði getað sagt: sá sem snertir yður, snertir skjöld minn, snertir múrinn minn, snertir hnefa minn. Það hefði verið skiljanlegt mál í heimi þar sem Jerúsalem lá í rústum og þjóðin var nýkomin heim úr útlegð, enn með ryk Babýlonar í fötunum. En hann segir ekki skjöldur. Hann segir sjáaldur. Hann segir: það sem þið eruð mér er einmitt það sem ég get síst varið með afli — og þess vegna ver ég það með öllu sem ég er.
Örfáum versum fyrr í sama kafla lofar hann að Jerúsalem skuli standa óvíggirt, án múra, og að hann sjálfur ætli að vera eldveggur umhverfis hana. Það er sérkennilegt loforð til fólks sem var einmitt að reyna að hlaða múra. Guð segir: ég er ekki grjótið sem þið hlaðið. Ég er taugin sem kippist við.
Þegar við horfum nógu fast og nógu nálægt í auga annarrar manneskju sjáum við sjálf okkur. Örsmá spegilmynd í svarta blettinum. Hebreskan á orð yfir þetta; í fimmtu Mósebók og í sautjánda sálmi, þar sem sama mynd er notuð, heitir sjáaldrið ishon — „litli maðurinn" í auganu. Af því að þar sést maður sjálfur, smár, á botni augans sem horfir á mann. Hugsaðu þér það. Að vera sjáaldur augans er ekki að standa úti í fjarska og horfa upp til Guðs. Það er að vera það sem hann sér með. Að vera innan í sjóninni sjálfri. Hann sér þig ekki úr fjarlægð; hann sér heiminn í gegnum þig.
Hér er versið einlægt — og hér er það líka beitt.
Því að það er þægilegt að vera sjáaldur augans. Það er huggun þegar manni hefur verið gert rangt til, þegar maður hefur verið rændur — og orðið í textanum er einmitt þetta, þjóðirnar sem rændu yður — að vita að Guð finnur til. Að sársaukinn sé ekki týndur einhvers staðar í kerfinu. Að hann renni ekki af honum eins og regn af steini heldur komi við hann eins og sandkorn í auga.
En versið segir ekki: sá sem snertir þig. Það segir: sá sem snertir yður. Og yður nær yfir hinn líka. Manneskjuna sem þú afgreiðir með einni setningu yfir kaffibolla. Þann sem þú talar um en aldrei við. Þann sem þú varst fyrir löngu búinn að ákveða að ætti ekkert erindi í návist Guðs. Ef Guð er svona viðkvæmur fyrir þér, þá er hann nákvæmlega jafn viðkvæmur fyrir honum. Það er ekki hægt að taka versið til sín og neita hinum um það. Sjáaldrið er eitt.
Augað sér allt nema sjálft sig. Kannski er það þess vegna sem við erum svona fljót að taka versið til okkar þegar okkur er misboðið, og svona sein að muna það þegar við misbjóðum sjálf. Við sjáum snertinguna sem við verðum fyrir. Við sjáum sjaldan þá sem við veitum.
Og hér verður að staldra við orðið sjálft. Snerta. Ekki slá. Ekki rífa. Ekki stinga. Snerta. Fingurgómur við glæruna nægir til þess að allur líkaminn kippist við. Guð þarf ekki að bíða eftir ofbeldinu; hann finnur fyrir fyrstu snertingunni. Hálfsögðu setningunni. Þögninni sem var látin standa einum degi of lengi. Við mælum okkur gjarnan á kvarða þess sem við gerðum ekki: ég sló hann ekki, ég eyðilagði ekkert, ég sagði bara. Augað veit ekki hvað „bara" er.
Gömul hefð meðal gyðinga segir að skrifararnir hafi breytt þessu versi. Upphaflega hafi þar staðið: snertir sjáaldur auga míns. Þeim þótti það of nærgöngult, að Guð talaði svona um sitt eigið auga, og þeir lagfærðu það í „auga hans". Þetta er sagt um örfá vers í allri Biblíunni og þetta er eitt þeirra. Ég veit ekki hvort þú finnur til með skrifurunum eða brosir að þeim. Ég geri hvort tveggja. Þeir voru að afrita setningu um það hvernig Guð kippist við — og kipptust sjálfir við. Þeir blikkuðu. Og þar með sönnuðu þeir versið, einmitt með því að þola það ekki. Það sem þeir gátu ekki látið standa á bókfellinu var satt eftir sem áður. Guð blikkar fyrir fólkið sitt.
Það er sú vörn sem hann býður. Ekki steinn, ekki einu sinni eldurinn fyrst og fremst, heldur taug. Hann hótar ekki. Og sá sem veifar þessu versi eins og sverði hefur ekki lesið það; sverð snertir líka. Versið er ekki vopn handa þeim sem vilja slá. Það er trygging handa þeim sem var sleginn, og aðvörun til allra hinna, okkar sjálfra meðtalinna: sá sem þú ert að snerta núna er innan í sjón Guðs. Þú ert með fingurinn í auga hans.
Sjáaldrið hefur einn eiginleika enn sem vert er að muna. Það víkkar í myrkri. Þegar ljósið dvínar opnast það meira, til þess að ná í það litla sem eftir er. Guð horfir ekki minna þangað sem dimmt er. Hann horfir meira. Þar sem þú ert hættur að sjá sjálfan þig, þar víkkar hans auga.
Ég held að Sakaría sé ekki að biðja okkur um að vera hræddari. Ég held að hann sé að biðja okkur um að vera gætnari — á þann hátt sem maður er gætinn í kringum eitthvað sem er dýrmætt og þunnt. Og um leið: að þora að láta sér þykja vænt um að vera svona séð. Það er óþægileg huggun. Enginn fær að vera sjáaldur augans án þess að vera um leið varnarlaus, og enginn fær að snerta náunga sinn án þess að snerta Guð.
Horfðu í auga næsta manns í dag, nógu nálægt til að sjá sjálfan þig þar, lítinn. Þá hefur þú lesið versið.
Friður Krists sé með þér.
Skoða fleiri texta