Jakob er dáinn og jarðaður í Kanaanslandi, og bræður Jósefs snúa aftur til Egyptalands með gamlan ótta í brjósti. Í sautján ár hafa þeir búið í skjóli bróðurins sem þeir seldu í þrældóm, og allan þann tíma hefur sáttin haldið. En nú er faðirinn fallinn frá, og þeir spyrja sig hvort fyrirgefningin hafi verið hans vegna – hvort Jósef hafi aðeins beðið átekta. Þeir þora ekki að ganga fyrir hann sjálfir, heldur senda honum boð og vísa til bænar föður síns sem ekki hefur áður verið getið í frásögninni.

Og Jósef grætur þegar hann heyrir það. Mér finnst sem í þeim tárum búi ekki aðeins gamla sárið, heldur líka sorg yfir því að bræður hans skuli enn ganga um hús hans með hjartað í hálsinum. Sektin lifir oft lengur en fyrirgefningin. Hún sofnar, en vaknar við hver umskipti.

Svar Jósefs byrjar ekki á því að gera lítið úr því sem gerðist. „Þér ætluðuð að gjöra mér illt.“ Hann nefnir það upphátt, frammi fyrir þeim öllum. Það sem bræðurnir gerðu var illt, og hann kallar það réttu nafni. Fyrirgefning sem þarf fyrst að ljúga um sárið er ekki fyrirgefning, heldur þögn undir öðru nafni. Jósef lýgur engu.

En hann sest heldur ekki í dómarasætið. Bræðurnir falla fram fyrir honum og bjóðast til að verða þrælar hans. Þar birtist enn á ný myndin úr æskudraumum hans, þegar bræðurnir lúta honum, en Jósef hafnar hefndinni. „Er ég í Guðs stað?“ spyr hann. Hefndin er ekki hans að taka, og hann sleppir henni ekki með þreytu þess sem gefst upp, heldur eins og maður sem lagði hana frá sér fyrir löngu.

Það sem hann sér í staðinn er lengri saga en bræðurnir gátu séð frá brunnbarminum. Brunnurinn, kaupmennirnir, þrældómurinn í húsi Pótífars, dýflissan – hann þarf ekki að kalla neitt af því gott. En í gegnum það sama lá annar þráður, sem enginn þeirra spann, og hann endaði í kornhlöðum sem héldu heilum þjóðum á lífi í hallærinu.

Hebreskan notar sömu sögnina um hvort tveggja, chasháv: að hugsa, ætla, áforma. Þér áformuðuð mér illt; Guð áformaði það til góðs. Sama sögn, sama efni, önnur hönd á skyttunni. Jósef segir ekki að hið illa hafi verið gott. Hann segir að Guð hafi snúið því til góðs – og að hið góða sem úr því varð sé ekki hugmynd, heldur „það, sem nú er fram komið“: korn sem varð að brauði, fólk sem hélt lífi. Og hve vítt hann horfir. Ekki aðeins til þess að halda ætt sinni við lífið, heldur „mörgu fólki“ – Egyptum, útlendingum, ókunnugum sem aldrei vissu hvaða þjáningar höfðu legið að baki björgun þeirra.

Þetta er ekki kenning sem auðvelt er að leggja á opið sár. Jósef segir þetta ekki í brunninum og ekki í dýflissunni. Hann segir það áratugum síðar, þegar hann sér hvert leiðin lá. Og þó hafði hann fyrir löngu gefið sonum sínum nöfn sem báru þegar vitni um þennan þráð: Manasse – Guð hefur látið mig gleyma mæðu minni; Efraím – Guð hefur gert mig frjósaman í landi eymdar minnar.

Sáttin var ekki unnin í einu svari, heldur á mörgum árum, og í nöfnunum búa bæði gleymskan og eymdin. Sumt skilst aðeins þegar horft er til baka, og sumt skilst ef til vill aldrei í þessum heimi. En það sem Jósef getur borið vitni um er að engin hönd var svo ill að hún réði ein örlögunum.

Og svo kemur það sem mér þykir fegurst í þessum versum. Jósef lýkur ekki máli sínu á guðfræðinni. Hann snýr sér að óttanum sjálfum og hughreystir bræður sína tvisvar, fyrst í nítjánda versinu og aftur hér, því að ótti heyrir sjaldan í fyrsta sinn: „Verið því óhræddir, ég skal annast yður og börn yðar.“

Fyrirgefningin verður ekki aðeins orð, heldur brauð á borði og þak yfir höfði – líka fyrir næstu kynslóð, sem átti enga sök. Síðan hughreystir hann þá og talar við þá blíðlega. Í hebreskunni stendur bókstaflega að hann hafi talað til hjarta þeirra, sama orðalag og Guð notar hjá Jesaja: Huggið, huggið lýð minn, talið til hjarta Jerúsalem. Jósef talar við bræður sína eins og Guð talar við þjóð sína. Ekki til sektarinnar, ekki til skynseminnar, heldur til hjartans sem var hrætt.

Kannski er þetta mælikvarðinn á hvort fyrirgefning sé raunveruleg. Ekki hvort við höfum fundið orð yfir sársaukann, ekki einu sinni hvort við höfum séð þráðinn sem spunninn var í gegnum hann – heldur hvort við getum talað blíðlega við þann sem særði okkur, svo að hann gangi frá okkur óhræddur, og börnin hans líka.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta