Fá orð eru sögð jafn oft og jafn hugsunarlaust og þessi þrjú: Verði þinn vilji. Við lærðum þau áður en við skildum þau, í faðirvorinu við rúmstokkinn, og þau hafa fylgt okkur síðan eins og gamall lykill í vasa — maður veit af honum en man ekki lengur hvað hann opnar. Þau renna fram á tungunni á milli „komi þitt ríki“ og „gef oss í dag“, og þegar bæninni er lokið er sjaldnast ljóst hvort maður sagði þau eða hvort þau sögðu sig sjálf.

En svo kemur dagur þegar þau standa í manni.

Það gerist þegar lífið hefur sýnt manni hvað það getur kostað að treysta Guði. Þegar sá sem maður elskar liggur veikur og bænin „verði þinn vilji“ hljómar skyndilega eins og undirskrift undir dómsorð sem maður hefur ekki fengið að lesa. Þegar kall hefur borist innra með manni — að sleppa, að fara, að gefa — og orðin sem áður runnu létt verða að loforði sem maður veit ekki hvort maður getur efnt. Þá uppgötvar maður það sem fáir vilja játa upphátt: Ég segi þetta, en ég meina það ekki. Ég segi það af trúmennsku, af vana, af því að það stendur í bæninni og ég vil vera sá sem biður. En undir orðunum er ótti. Ótti við það sem Guð gæti leyft. Ótti við það sem Guð gæti beðið um.

Óttinn er ekki svikin trú

Fyrsta freistingin er að dæma sjálfan sig fyrir þetta. Að hugsa: Ef ég meina þetta ekki, þá er bænin lygi, og lygi í bæn er verri en engin bæn. Og þá fer maður annaðhvort að þegja um þessi orð eða að þvinga sig til að finna fyrir hlýðni sem er ekki þar.

En lítum á þann sem kenndi okkur þessa bæn og sýndi í eigin angist hvað hún getur kostað. Í Getsemane er ekki stillt yfirborð. Þar fellur Jesús fram og biður þrisvar sömu bænina í angist sinni. Og hann segir ekki „verði þinn vilji“ fyrst. Hann segir fyrst: „Faðir minn, ef verða má þá fari þessi kaleikur fram hjá mér.“ Hann biður um að sleppa. Hann segir Guði nákvæmlega hvað hann vill ekki. Og aðeins þá, út úr þeirri játningu, koma hin orðin: „Þó ekki sem ég vil heldur sem þú vilt.“ (Matt 26.39–44.)

Þetta breytir öllu. Í Getsemane voru orðin „verði þinn vilji“ ekki borin fram í ró heldur í angist. Þau eru ekki orð þess sem hefur sigrast á óttanum, heldur orð þess sem ber óttann inn í bænina og leggur hann á borðið. Sá sem segir orðin með skjálfta er nær Getsemane en sá sem segir þau af léttúð. Léttúðin veit ekki hvað hún er að segja. Skjálftinn veit það.

Að meina og að vilja

Hér skiptir máli að greina á milli tveggja hluta sem við ruglum gjarnan saman: að meina eitthvað og að vilja það.

Við hugsum oft að ef við meinum „verði þinn vilji“ eigum við að finna fyrir þrá eftir vilja Guðs, hlýju samþykki, friði. Og af því að við finnum ekki fyrir þessu heldur fyrir kvíða ályktum við að við meinum orðin ekki. En Jesús vildi ekki kaleikinn. Það er alveg skýrt. Hann vildi hann ekki, og samt meinti hann það sem hann sagði. Viljinn getur játast því sem okkur hryllir við. Það er ekki tvöfeldni. Það er það sem orðið trúmennska þýðir í raun og veru — að standa við eitthvað þegar tilfinningarnar standa ekki með manni.

Móðirin sem situr hjá barninu á spítalanum og hvíslar „verði þinn vilji“ vill ekki það sem hún óttast. Hún mun aldrei vilja það. En hún getur samt falið Guði það sem hún fær ekki ráðið við, lagt það í hendur sem hún treystir meira en sínum eigin, jafnvel þótt þær hendur sjáist ekki. Hún gefur ekki ósk sína um bata upp á bátinn. Hún felur Guði það sem er utan hennar valds. Og það er allt annar hlutur.

Það er því hægt að segja orðin af heilindum án þess að þrá það sem maður óttast að verði. Heilindin liggja ekki í tilfinningunni heldur í því að maður reynir ekki að fela ótta sinn fyrir Guði undir orðunum.

Hvað óttinn segir um Guð

En óttinn á samt skilið að vera skoðaður, því að hann kemur ekki úr engu. Hann getur varpað ljósi á það sem við trúum í raun og veru um Guð, djúpt undir játningunum.

Stundum leynist þessi grunur undir óttanum við að segja „verði þinn vilji“: að vilji Guðs sé líklega verri en okkar eigin. Að hann liggi í leyni með reikning sem hann ætlar að rétta okkur um leið og við skrifum undir. Þetta minnir á þjóninn í dæmisögunni sem gróf talentuna í jörð og sagði: „Ég vissi að þú ert maður harður.“ Hann óttaðist húsbónda sinn og faldi það sem honum hafði verið trúað fyrir. Þannig getur þjónusta við Guð orðið að felum þegar óttinn skyggir á traustið. (Matt 25.24–25.)

Þetta er eitt af því sem bænin getur afhjúpað þegar hún stendur í hálsinum. Ekki endilega að maður trúi of lítið, heldur að myndin af Guði hafi einhvers staðar skekkst. Að einhvers staðar á leiðinni höfum við ruglað saman Guði og örlögum, Guði og því versta sem gæti gerst. Því að vilji Guðs er ekki það sama og allt sem gerist. Veikindi barnsins eru ekki vilji hans í þeirri merkingu að hann hafi óskað þeirra. Í kristinni trú felst sú von að hann geti leitt gott fram jafnvel úr því sem er illt, án þess að hið illa verði þar með gott. Þegar við biðjum að vilji hans verði, biðjum við um að kærleikur hans og hjálpræði fái að móta líf okkar, líka þar sem við skiljum ekki það sem gerist.

Þegar maður sér þetta skýrt breytist bænin. Hún hættir að vera undirskrift undir óséðan dóm og verður að því sem hún var alltaf: traust á þeim sem við biðjum til.

Að biðja um viljann til að vilja

Hvað gerir maður þá ef maður uppgötvar að maður meinar þetta ekki? Maður segir Guði það. Beinlínis. Í bæninni sjálfri.

Það er gömul bæn, og sönn, sem hljóðar svo: „Ég trúi, hjálpa þú vantrú minni.“ Hún var sögð af manni sem stóð frammi fyrir Jesú og gat ekki látið sem hann hefði meiri trú en hann hafði. Og hún var heyrð. (Mark 9.24.) Á sama hátt má biðja: Verði þinn vilji — og gef mér að geta viljað hann. Ég get sagt orðin, en ég get ekki enn staðið undir þeim. Gerðu þau sönn í mér.

Þannig verður bænin ekki fullyrðing um það hvar maður er staddur, heldur beiðni um það hvert maður vill komast. Hún er ekki prófskírteini heldur umsókn. Jesús bað þrisvar í Getsemane. Lúkas segir frá engli sem styrkti hann, þótt kaleikurinn væri ekki tekinn frá honum. (Lúk 22.42–43.) Guð hlustar líka á þann sem segir orðin með hálfum huga, meðan hinn helmingurinn er á flótta.

Lítil dagleg æfing

Kannski er það þetta sem má gera: Næst þegar þú ferð með faðirvorið og kemur að þessum orðum, hægðu þá á þér. Segðu þau ekki hraðar en hin til að komast fram hjá þeim. Finndu hvar þau standa í þér, og ef þar er ótti, nefndu hann. Ég óttast að þú leyfir þetta. Ég óttast að þú kallir mig þangað. Segðu það upphátt eða í hljóði, en segðu það, því að Guð veit það hvort sem er og sá sem felur ótta sinn fyrir honum felur hann aðeins fyrir sjálfum sér.

Og segðu síðan orðin aftur. Ekki af því að óttinn sé horfinn, heldur af því að hann er nú þar sem hann á heima — inni í bæninni, ekki undir henni.

Þannig vaxa þessi þrjú orð smám saman inn í mann. Ekki á einum degi, ekki með einni ákvörðun, heldur eins og rætur, í myrkri, þegar maður sér ekki að neitt sé að gerast. Og einn daginn, kannski við rúmstokk, kannski á krossgötum, kemur í ljós að orðin sem maður gat aldrei meint hafa orðið að þeim orðum sem halda manni uppi.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta