„Þeir sem búa við endimörk jarðar óttast tákn þín; þú lætur útgöngur morguns og kvölds fagna.“ (Sálmur 65:9, frjáls endursögn.)

Það er eitthvað djúpstætt og næstum ójarðneskt við þessi orð sálmaskáldsins. Þau hljóma eins og lágvær en voldugur óður sem berst yfir víðáttur hafs og fjalla, alla leið út á ystu nöf tilverunnar. Fyrir okkur sem búum á eyju langt í norðri, þar sem úthafið svarrar við svarta sanda og himinninn virðist stundum svo nálægur að hægt væri að snerta hann, hafa orðin endimörk jarðar sérstaka merkingu. Við þekkjum hvernig það er að standa andspænis óravíddum náttúrunnar og finna smæð sína. En endimörk jarðar eru ekki aðeins landfræðilegur staður á korti; þau eru líka sálarástand sem hver einasta manneskja kynnist á lífsleiðinni.

Við höfum öll einhvern tímann fundið okkur stödd við endimörk okkar eigin heims. Það gerist þegar lífið tekur óvænta stefnu, þegar öryggið sem við töldum sjálfsagt brestur eða þegar sorgin, einmanaleikinn og óvissan þrengja svo að okkur að við upplifum okkur á ystu brún. Þar sem okkar eigin máttur þrýtur og svörin okkar duga ekki lengur, þar taka þessi endimörk við. Í slíkum aðstæðum er hætt við að maður upplifi sig gleymdan, rétt eins og maður hafi reikað út fyrir sjónsvið lífsins og út í kalda auðnina. En sálmaskáldið dregur upp allt aðra mynd. Hann minnir okkur á að jafnvel við ystu mörk heimsins — og við ystu mörk sálarinnar — erum við aldrei utan seilingar hins eilífa. Þvert á móti er það oft einmitt þar, fjarri skarkala og fölskum öryggisnetum hversdagsins, sem við sjáum tákn Guðs hvað skýrast.

Þegar ritningin talar um að menn „óttist“ tákn hans er ekki átt við þann lamandi ótta sem fær okkur til að flýja eða loka augunum. Hér er rætt um heilaga lotningu — þessa djúpu, orðlausu kyrrð sem færist yfir brjóstið þegar við verðum vitni að einhverju sem er margfalt stærra, fegurra og máttugra en við sjálf. Við finnum þessa lotningu þegar norðurljósin dansa í hljóðlátri tign yfir frosinni jörð, þegar þungt brimið skellur á klettunum eftir vetrarstorm eða þegar við horfum á fyrsta græna stráið brjóta sér leið í gegnum harða svörðinn að vori. Þetta eru tákn sem hvísla að okkur að tilveran er ekki tilviljanakennd vél, heldur lifandi sköpunarverk sem er haldið uppi af kærleiksríkri hendi.

Frammi fyrir slíkum táknum breytist sjónarhorn okkar. Kvíðinn sem áður virtist fylla allan sjóndeildarhringinn minnkar, ekki vegna þess að erfiðleikarnir séu óraunverulegir, heldur vegna þess að þeir fá stærra samhengi. Lotningin leysir okkur úr fjötrum sjálfhverfunnar, lyftir augum okkar upp úr fótsporunum í moldinni og beinir þeim að himninum. Í þeirri lotningu býr djúp huggun: Sá sem ræður yfir táknum himins og jarðar og gefur jörðinni regn á réttum tíma, hann sér líka þig þar sem þú stendur við þín eigin endimörk.

Úr þessari lotningu sprettur svo síðari hluti versins, sem geymir eitt fegursta ljóðræna myndmál Gamla testamentisins, hér í frjálsri endursögn: „Þú lætur útgöngur morguns og kvölds fagna.“ Hvað eru þessar útgöngur morguns og kvölds? Myndmálið leiðir hugann að hliðum í austri og vestri, dyrunum sem opnast þegar sólin gengur fram á sjónarsviðið að morgni og þegar kvöldroðinn tekur við að degi loknum. Í okkar eigin lífi eru þetta þröskuldarnir tveir sem ramma inn hvern einasta dag sem okkur er gefinn.

Morgunninn er útganga vonarinnar. Sama hversu löng, dimm eða andvökufull nóttin hefur verið, þá kemur alltaf sú stund að myrkrið verður að láta undan. Þegar fyrstu geislar morgunsólarinnar strjúka fjallstoppana og lýsa upp döggina er eins og sköpunarverkið dragi djúpt andann á ný. Morgunninn gengur fram með fögnuði vegna þess að hann ber með sér fyrirheit um nýtt upphaf. Hann minnir okkur á að mistök eða þungi gærdagsins eiga ekki síðasta orðið. Náðin er ný á hverjum morgni; okkur er gefið tækifæri til að elska, fyrirgefa, læra og stíga enn eitt skref fram á við (sbr. Harmljóðin 3:22–23).

En sálmaskáldið staldrar ekki aðeins við morguninn, því hann veit að manneskjan þolir ekki endalausa birtu og sífelldan eril. Þess vegna lætur Guð útgöngu kvöldsins einnig fagna. Þegar skuggarnir lengjast, vindinn lægir og dagsverkinu lýkur, gengur kvöldið fram eins og mjúkur faðmur. Fyrir þann sem reynir að bera allan heiminn á eigin herðum getur kvöldið stundum vakið ugg — minnt á allt það sem ógert varð og tímann sem rennur okkur úr greipum. En í augum trúarinnar fagnar kvöldið vegna þess að það færir heilaga hvíld. Það býður okkur að leggja frá okkur verkfærin, sleppa tökunum á því sem við fáum ekki breytt og treysta því að heimurinn sé í góðum höndum þótt við leggjumst til svefns. Kvöldroðinn er ekki merki um ósigur ljóssins, heldur hátíðleg kveðja dags sem hefur skilað hlutverki sínu.

Þegar við tengjum þetta tvennt saman skynjum við hinn djúpa frið sem býr í þessum forna sálmi. Lífið sjálft er ferðalag milli morguns og kvölds. Við göngum út í morgunroða æskunnar, full af eftirvæntingu, og færumst hægt í átt að kvöldkyrrð efri áranna. Á báðum þessum mörkum bíður fögnuður ef við leyfum hjarta okkar að hlusta. Við þurfum ekki að óttast skipti ljóss og skugga, því við erum umvafin frá upphafi til enda. Næst þegar þú stendur við gluggann snemma morguns í kyrrðinni eða horfir á síðasta geisla sólarinnar hverfa í hafið að kvöldi, staldraðu þá við í eitt andartak. Dragðu djúpt andann, finndu lotninguna yfir því að vera til og leyfðu sál þinni að taka undir þann hljóðláta fögnuð sem ómar við sjóndeildarhringinn — í þeirri vissu að bæði dögun þín og rökkur hvíla í sömu öruggu höndunum.

Friður Krists sé með þér.

Skoða fleiri texta